Açık bankacılık, müşterinin kendi onayıyla banka hesaplarına ilişkin bilgilerin veya ödeme talimatlarının, yetkili üçüncü taraf hizmet sağlayıcılar aracılığıyla güvenli bir arayüz üzerinden paylaşılmasıdır. Birden fazla bankadaki hesapları tek uygulamada görmek veya bir alışverişte kart kullanmadan doğrudan hesaptan ödeme yapmak, bu modelin en bilinen örnekleridir.
Yasal dayanak
6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun’da 2019 yılında yapılan değişiklikle iki yeni ödeme hizmeti tanımlandı:
- Hesap bilgisi hizmeti: Müşterinin bir veya birden fazla ödeme hizmeti sağlayıcısındaki hesaplarına ilişkin bilgilerin, müşterinin onayıyla çevrimiçi olarak sunulması.
- Ödeme emri başlatma hizmeti: Müşterinin talebi üzerine, başka bir ödeme hizmeti sağlayıcısında tutulan hesabından ödeme emrinin başlatılması.
Aynı değişiklikle ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşlarının yetkilendirilmesi ve gözetimi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına devredildi. Ayrıntılı kurallar Merkez Bankasının ödeme hizmetlerine ilişkin yönetmelik ve tebliğleriyle belirlenmektedir.
Müşteri onayı
Açık bankacılığın temel taşı müşterinin açık onayıdır. Hizmet sağlayıcı yalnız müşterinin onay verdiği kapsamda ve süre boyunca hesap bilgilerine erişebilir. Onayın kapsamı, süresi ve geri alınması müşteriye açıkça bildirilmelidir. Güçlü kimlik doğrulama, erişimin güvenliğinin sağlanmasında zorunlu bir unsurdur.
Banka sırrı ve kişisel veriler
Bankacılık mevzuatı, müşteri sırrı niteliğindeki bilgilerin müşterinin talebi veya talimatı olmaksızın üçüncü kişilere aktarılmasını yasaklar. Açık bankacılıkta veri paylaşımı müşterinin talimatına dayandığı için bu yasağa aykırılık oluşturmaz; ancak paylaşılan veriler, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında kişisel veri olmaya devam eder. Hizmet sağlayıcıların aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirmesi, veriyi yalnız belirtilen amaçla işlemesi ve gerekli güvenlik önlemlerini alması gerekir.
Sorumluluk dağılımı
Yetkisiz veya hatalı bir ödeme işleminde müşteriye karşı kimin sorumlu olduğu, açık bankacılığın en önemli hukuki sorularından biridir. Mevzuat, müşterinin hesabını tutan kuruluş ile ödeme emrini başlatan hizmet sağlayıcı arasında sorumluluğun paylaşımını ve kendi aralarında rücu imkânını düzenler. Bu ilişkinin sözleşmelerle ayrıca netleştirilmesi uyuşmazlıkları azaltır.
Değerlendirme
Açık bankacılık, bankacılık hukukunu veri koruma, rekabet ve tüketici hukuku ile iç içe geçiren yeni bir alandır. Finansal teknoloji girişimleri için yetkilendirme süreci, bankalar için ise güvenli arayüz ve onay yönetimi, bu alandaki başlıca uyum gündemini oluşturmaktadır.