UluslararasıTicaret Hukuku

Kapsam

Uluslararası ticaret hukuku, farklı ülkelerde bulunan taraflar arasındaki mal ve hizmet ticaretini, dağıtım ve acentelik ilişkilerini, taşıma ve gümrük işlemlerini ve bunlardan doğan uyuşmazlıkların çözümünü kapsar. Yabancılık unsuru taşıyan bir ilişkide hangi ülkenin mahkemelerinin yetkili olduğu ve sözleşmeye hangi hukukun uygulanacağı 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’a göre belirlenir; taraflar sözleşmeye uygulanacak hukuku genel olarak seçebilir (m. 24). Mal satımında Birleşmiş Milletler Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Antlaşması (Viyana Satım Sözleşmesi, CISG) taraf devletlerde, taraflarca hariç tutulmadıkça doğrudan uygulanır.

Uluslararası işlemlerde dil, para birimi, teslim şekli ve ödeme araçlarının sözleşmede açıkça belirlenmesi önemlidir. Uluslararası Ticaret Odası’nın Incoterms teslim şekilleri ve akreditiflere ilişkin UCP 600 kuralları sıkça kullanılır; ancak bunların sözleşmeye açıkça dâhil edilmesi ve hangi sürümün esas alındığının belirtilmesi uyuşmazlık ihtimalini azaltır. Gümrük işlemleri 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve ilgili yönetmeliklere, taşıma ilişkileri ise 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile CMR ve benzeri uluslararası sözleşmelere tabidir.

Sık karşılaşılan konular

• Uluslararası satış, tedarik, dağıtım ve acentelik sözleşmelerinin hazırlanması ve incelenmesi.
• Uygulanacak hukuk, yetkili mahkeme ve tahkim şartlarının belirlenmesi.
• CISG’nin uygulanıp uygulanmadığının değerlendirilmesi; ayıp ihbarı ve sözleşmeden dönme.
• Akreditif, vesaik mukabili ve diğer ödeme yöntemlerinden doğan uyuşmazlıklar.
• Gümrük işlemleri, menşe, tarife sınıflandırması ve gümrük değeri uyuşmazlıkları.
• Karayolu, denizyolu ve hava taşımasında taşıyıcı sorumluluğu ve hasar bildirimi.
• Acentelik ve distribütörlük ilişkilerinin sona ermesi ve denkleştirme talepleri.
• Yabancı mahkeme ve hakem kararlarının tanınması ve tenfizi.
• Genel işlem koşulları, ceza koşulu ve aşırı ifa güçlüğü gibi sözleşme hükümlerinin yabancı unsurlu işlemlerdeki durumu.
• İhracat kontrolleri ve yaptırım düzenlemelerine uyum.

Süreç ve dikkat edilecek noktalar

Sınır ötesi işlemlerde sözleşmenin uygulanacak hukuku ve uyuşmazlık çözüm yerini açıkça belirtmesi sonraki süreçleri kolaylaştırır. Sözleşmede tahkim şartı varsa uyuşmazlık, kararlaştırılan kurallara göre hakem heyeti önünde çözülür; yabancılık unsuru taşıyan ve tahkim yeri Türkiye olan uyuşmazlıklarda 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanır. Tahkim şartı bulunan bir uyuşmazlıkta mahkemede dava açılırsa karşı tarafın süresinde tahkim itirazında bulunması hâlinde dava usulden reddedilir.

Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de icra edilebilmesi için tenfiz davası açılması gerekir; bu dava MÖHUK’un 50 ve devamı maddelerine göre asliye hukuk mahkemesinde görülür ve kararın kesinleşmiş olması, karşılıklılık gibi şartlar aranır. Yabancı hakem kararları ise 1958 tarihli New York Sözleşmesi çerçevesinde tanınır ve tenfiz edilir. Gümrük işlemlerine karşı itiraz ve dava yolları işlemin niteliğine göre değişir. Acentelik ilişkisi sona erdiğinde acentenin denkleştirme isteme hakkı TTK m. 122’de düzenlenmiştir; hakkın koşulları sözleşme ve kanun hükümleri birlikte değerlendirilerek belirlenir. Dağıtıcılık ve bayilik sözleşmelerinde ise kanunda ayrı bir düzenleme bulunmadığından sözleşme hükümleri ve genel hükümler öne çıkar.

Ticari davalarda konusu para alacağı olan taleplerde, Türkiye’de dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m. 5/A); ancak tahkim şartı bulunan uyuşmazlıklarda başvuru yolu sözleşmedeki hükümle belirlenir. Ticari satışlarda alıcının muayene ve ayıp ihbarı yükümlülüğü, kısa sürelere bağlıdır (TTK m. 23).

Büromuzun yaklaşımı

Sözleşmeler hazırlanırken önce uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm yeri belirlenir, ardından ticari terimler ve ödeme koşulları metne yazılır. Uyuşmazlık çıktığında ise tahkim, mahkeme ve tenfiz yolları belge ve süreler üzerinden karşılaştırılır.