Kurumlar vergisinde uzun süre tartışılan konu, istisna ve indirimlerin vergi matrahını ne ölçüde aşındırdığıydı. 2024 yılında 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nda yapılan değişiklikle bu soruna iki yeni kurumla yanıt verildi: yurt içi asgari kurumlar vergisi ve çok uluslu gruplar için küresel asgari tamamlayıcı vergi.
Yurt içi asgari kurumlar vergisi
Bu düzenlemeyle hesaplanan kurumlar vergisi, indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancının yüzde onundan az olamaz. Başka bir deyişle, istisna ve indirimler ne kadar yüksek olursa olsun, şirketin ödeyeceği vergi belirli bir tabanın altına düşmez.
- Düzenleme, 2025 hesap dönemi kazançlarından itibaren uygulanmaktadır.
- Kanun, yeni kurulan şirketlerin ilk hesap dönemleri ve belirli faaliyetlerden doğan kazançlar gibi bazı istisnalar öngörmektedir.
- Asgari verginin hesabında hangi istisna ve indirimlerin dikkate alınmayacağı ayrıca düzenlenmiştir. Bu nedenle hesaplama, yalnız oranın uygulanmasından ibaret değildir.
Küresel asgari tamamlayıcı vergi
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatının (OECD) “İkinci Sütun” olarak bilinen çalışmasına paralel olarak, konsolide geliri belirli bir eşiği aşan çok uluslu işletme grupları için en az yüzde on beş oranında etkin vergi yükü hedeflenmektedir. Eşik, uluslararası düzenlemelere uygun olarak son dört hesap döneminin en az ikisinde 750 milyon Avro konsolide gelir olarak belirlenmiştir.
Bir ülkedeki etkin vergi oranı bu seviyenin altında kalırsa, aradaki fark tamamlayıcı vergi olarak alınır. Türkiye’nin bu sistemi kendi mevzuatına alması, farkın başka bir ülkede değil Türkiye’de vergilendirilmesine imkân tanır.
Uygulamada dikkat edilmesi gerekenler
- Planlama: Teşvik ve istisnalardan yararlanan şirketlerin, asgari vergi nedeniyle bu avantajların ne ölçüde fiilen korunduğunu yeniden hesaplaması gerekir.
- Veri ve raporlama: Küresel asgari vergi kapsamındaki gruplar için hesaplama, grup düzeyinde kapsamlı veri gerektirir. Bildirim ve beyan yükümlülüklerinin takvimi ayrıca izlenmelidir.
- Uyuşmazlık riski: Yeni kurumlarda idarenin yorumları ikincil düzenlemeler ve özelgelerle şekillenir. Tarhiyat ihtimaline karşı hesaplama varsayımlarının belgelenmesi, ileride uzlaşma ve yargı süreçlerinde önemli bir avantaj sağlar.
Değerlendirme
Asgari vergi, vergi politikasında yön değişikliğini temsil eder: teşvikler varlığını sürdürür, ancak bir tabanla sınırlandırılır. Bu yeni dengenin şirketlerin yatırım kararlarına nasıl yansıyacağı, önümüzdeki yıllarda hem uygulamanın hem de vergi hukuku öğretisinin önemli tartışma konularından biri olacaktır.